Wypalenie zawodowe może dotknąć każdego, niezależnie od rodzaju wykonywanej pracy i zajmowanego stanowiska. Częściej dotyczy osób, które zawodowo zajmują się pomaganiem innym. W świecie, w którym coraz więcej biznesu opiera się na usługach a nie na produkcji jest ono powszechnym zjawiskiem. Dochodzi do niego z powodu nasilonego, długotrwałego obciążenia psychicznego i stresu, którego dana osoba doświadcza w pracy. Nie jest chorobą psychiczną ale zjawiskiem związanym z funkcjonowaniem w środowisku zawodowym.Wypalenie zawodowe wiąże się nie tylko z wyraźnym pogorszeniem funkcjonowania ale też ze zwiększonym ryzykiem dalszych problemów zdrowotnych, może też doprowadzić do choroby psychicznej – depresji.
Wypalenie nie pojawia się nagle, czas jego rozwoju jest indywidualny. Ważnym czynnikiem jest rodzaj konstrukcji psychicznej pracownika czyli uwarunkowania indywidualne każdej osoby – wysoka motywacja, silne poczucie obowiązku, trudności w stawianiu granic, perfekcjonizm, potrzeba wzbudzania uznania i udowadniania innym swojej wartości. Czynnikiem sprzyjającym wypaleniu jest też nieumiejętność zadbania o swoje zdrowie – jeśli ktoś się nie wysypia, niezdrowo odżywia, nie uprawia żadnej aktywności fizycznej, spędza dużo czasu przed komputerem albo w telefonie to nie będzie miał siły i wytrwałości aby zmagać się z trudnościami w pracy.
Na początku występuje zmęczenie, przejściowe zaburzenia snu, większa podatność na infekcje i urazy, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, bóle głowy. Gdy przychodzi weekend czujemy się lepiej a w niedzielę po południu znowu samopoczucie się pogarsza. To faza ostrzegawcza. Na tym etapie zazwyczaj wolny weekend, urlop, odprężenie, obcowanie z naturą, odpowiednia ilość snu wystarcza aby zregenerować siły.
W drugim etapie nasilenia objawów pojawia się frustracja pracą. Osoby na co dzień pracujące z ludźmi zaczynają cynicznie traktować petentów, uczniów, pacjentów. Pojawia się złość, napięcie, dystansowanie się od osób, z którymi się pracuje. Zmęczenie jest tak duże, że wolny weekend już nie pomaga. Spada koncentracja, wydajność, pojawiają się trudności decyzyjne, przekładające się na wolniejsze tempo pracy i większą liczbę popełnianych błędów. Prokrastynujemy. Podczas rozmowy gubimy wątek i jesteśmy nieobecni myślami. Pojawia się skłonność do płaczliwości lub nagłych reakcji emocjonalnych, nieadekwatnych do sytuacji.
Na ostatnim etapie (chronicznym) znużenie pracą sprawia, że efektywność spada do minimum. Wówczas wiele osób decyduje się na porzucenie pracy i np. zmienia zawód. Cierpi na tym życie prywatne, pogarszają się relacje z rodziną i przyjaciółmi. Niektórzy ciągle mówią o pracy, uskarżając się na nią a inni w ogóle nie chcą o niej mówić. Na tym etapie może pojawić się depresja.
Przewlekłe zmęczenie, pracoholizm mogą doprowadzić nawet do śmierci. W Japonii to zjawisko opisano jako karoshi „śmierć z przepracowania” – polegającej na zaburzeniach krążenia, niewydolności mięśnia sercowego lub innych chorób układu krążenia, w tym udarów mózgu, wywołanych skrajnym stresem i chronicznym zmęczeniem z nadmiarowej liczby przepracowanych godzin.
Depresja i wypalenie zawodowe mają wiele wspólnych symptomów. Główne objawy depresji to spadek energii, poczucie pustki i braku sensu, apatia, anhedonia, niezdolność do przeżywania stanów emocjonalnych, trudności z koncentracją, poczucie bezwartościowości, beznadziejności, nadmierne poczucie winy, nawracające myśli o śmierci lub samobójstwie, zaburzenia snu i apetytu, spowolnienie lub pobudzenie psychoruchowe.
To co nie występuje w depresji a jest charakterystyczne dla wypalenia to cynizm i poczucie bezsensu własnej pracy. Osoby ze zdiagnozowaną depresją raczej nie kwestionują swoich osiągnięć zawodowych, podczas gdy wypaleni zawodowo odczuwają małą skuteczność, są przekonani że wysiłek nie przynosi oczekiwanych efektów. Cynizm jest efektem wyczerpania zasobów współczucia i empatii, polega na negatywnym traktowaniu innych osób. Depresja duża nie ustępuje po zaprzestaniu pracy, wymaga wdrożenia farmakoterapii.
Depresja ma różne przyczyny – biologiczne, psychologiczne, społeczne i wpływa na wszystkie wymiary życia podczas gdy wypalenie zawodowe jest charakterystyczne dla obszaru życia zawodowego. Osoba wypalona może odczuwać zadowolenie w innych aspektach życia, mieć satysfakcję z kontaktów z najbliższymi, czerpać radość ze swoich pasji.
Obydwu zespołom mogą towarzyszyć objawy somatyczne.
Jak nie dopuścić do takiego stanu?
Dobrze jest zadbać o równowagę między życiem zawodowym i prywatnym. Ważna jest uważność na siebie i własne potrzeby. Dzięki samoobserwacji można wcześniej zareagować lub dostrzec wysyłane przez ciało sygnały. Warto zadbać o dobre relacje, nie tylko w pracy ale też poza nią. Pielęgnować więź z najbliższymi, mieć grono przyjaciół, z którymi można spędzić czas po pracy. Osoby, które realizują swoje pasje rzadziej wypalają się zawodowo. Ważne aby zwiększyć swoje zasoby i umiejętności reagowania w trudnych sytuacjach. Zmienić swoje podejście do obowiązków na bardziej realistyczne, czasami odpuścić. Gdy w miejscu pracy jest przemocowy klimat, mało wspierający zespół, mobbing, zła organizacja na którą nie mamy wpływu to najlepiej zmienić pracę. Ale też warto zadać sobie pytanie, jaki my mamy w tym swój udział, dlaczego akurat nas dotknęło wypalenie zawodowe, jakie są nasze uwarunkowania wewnętrzne – bo może się okazać, że po zmianie pracy niewiele się zmieni i ponownie znajdziemy się w tym samym miejscu. W procesie zmiany utrwalonych schematów myślowych, niefunkcjonalnych przekonań na własny temat, w nieumiejętnym radzeniu sobie z sytuacjami kryzysowymi pomocny może być psycholog albo psychoterapeuta. Szybka reakcja i skorzystanie z profesjonalnej pomocy stanowią ważny element skutecznego powrotu do równowagi.
Wypalenie zawodowe może dotknąć każdego, niezależnie od rodzaju wykonywanej pracy i zajmowanego stanowiska. Częściej dotyczy osób, które zawodowo zajmują się pomaganiem innym. W świecie, w którym coraz więcej biznesu opiera się na usługach a nie na produkcji jest ono powszechnym zjawiskiem. Dochodzi do niego z powodu nasilonego, długotrwałego obciążenia psychicznego i stresu, którego dana osoba doświadcza w pracy. Nie jest chorobą psychiczną ale zjawiskiem związanym z funkcjonowaniem w środowisku zawodowym.Wypalenie zawodowe wiąże się nie tylko z wyraźnym pogorszeniem funkcjonowania ale też ze zwiększonym ryzykiem dalszych problemów zdrowotnych, może też doprowadzić do choroby psychicznej – depresji.
Wypalenie nie pojawia się nagle, czas jego rozwoju jest indywidualny. Ważnym czynnikiem jest rodzaj konstrukcji psychicznej pracownika czyli uwarunkowania indywidualne każdej osoby – wysoka motywacja, silne poczucie obowiązku, trudności w stawianiu granic, perfekcjonizm, potrzeba wzbudzania uznania i udawadniania innym swojej wartości. Czynnikiem sprzyjającym wypaleniu jest też nieumiejętność zadbania o swoje zdrowie – jeśli ktoś się nie wysypia, niezdrowo odżywia, nie uprawia żadnej aktywności fizycznej, spędza dużo czasu przed komputerem albo w telefonie to nie będzie miał siły i wytrwałości aby zmagać się z trudnościami w pracy.
Na początku występuje zmęczenie, przejściowe zaburzenia snu, większa podatność na infekcje i urazy, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, bóle głowy. Gdy przychodzi weekend czujemy się lepiej a w niedzielę po południu znowu samopoczucie się pogarsza. To faza ostrzegawcza. Na tym etapie zazwyczaj wolny weekend, urlop, odprężenie, obcowanie z naturą, odpowiednia ilość snu wystarcza aby zregenerować siły.
W drugim etapie nasilenia objawów pojawia się frustracja pracą. Osoby na co dzień pracujące z ludźmi zaczynają cynicznie traktować petentów, uczniów, pacjentów. Pojawia się złość, napięcie, dystansowanie się od osób, z którymi się pracuje. Zmęczenie jest tak duże, że wolny weekend już nie pomaga. Spada koncentracja, wydajność, pojawiają się trudności decyzyjne, przekładające się na wolniejsze tempo pracy i większą liczbę popełnianych błędów. Prokrastynujemy. Podczas rozmowy gubimy wątek i jesteśmy nieobecni myślami. Pojawia się skłonność do płaczliwości lub nagłych reakcji emocjonalnych, nieadekwatnych do sytuacji.
Na ostatnim etapie (chronicznym) znużenie pracą sprawia, że efektywność spada do minimum. Wówczas wiele osób decyduje się na porzucenie pracy i np. zmienia zawód. Cierpi na tym życie prywatne, pogarszają się relacje z rodziną i przyjaciółmi. Niektórzy ciągle mówią o pracy, uskarżając się na nią a inni w ogóle nie chcą o niej mówić. Na tym etapie może pojawić się depresja.
Przewlekłe zmęczenie, pracoholizm mogą doprowadzić nawet do śmierci. W Japonii to zjawisko opisano jako karoshi „śmierć z przepracowania” – polegającej na zaburzeniach krążenia, niewydolności mięśnia sercowego lub innych chorób układu krążenia, w tym udarów mózgu, wywołanych skrajnym stresem i chronicznym zmęczeniem z nadmiarowej liczby przepracowanych godzin.
Depresja i wypalenie zawodowe mają wiele wspólnych symptomów.Główne objawy depresji to spadek energii, poczucie pustki i braku sensu, apatia, anhedonia, niezdolność do przeżywania stanów emocjonalnych, trudności z koncentracją, poczucie bezwartościowości, beznadziejności, nadmierne poczucie winy, nawracające myśli o śmierci lub samobójstwie, zaburzenia snu i apetytu, spowolnienie lub pobudzenie psychoruchowe.
To co nie występuje w depresji a jest charakterystyczne dla wypalenia to cynizm i poczucie bezsensu własnej pracy. Osoby ze zdiagnozowaną depresją raczej nie kwestionują swoich osiągnięć zawodowych, podczas gdy wypaleni zawodowo odczuwają małą skuteczność, są przekonani że wysiłek nie przynosi oczekiwanych efektów. Cynizm jest efektem wyczerpania zasobów współczucia i empatii, polega na negatywnym traktowaniu innych osób. Depresja duża nie ustępuje po zaprzestaniu pracy, wymaga wdrożenia farmakoterapii.
Depresja ma różne przyczyny – biologiczne, psychologiczne, społeczne i wpływa na wszystkie wymiary życia podczas gdy wypalenie zawodowe jest charakterystyczne dla obszaru życia zawodowego. Osoba wypalona może odczuwać zadowolenie w innych aspektach życia, mieć satysfakcję z kontaktów z najbliższymi, czerpać radość ze swoich pasji.
Obydwu zespołom mogą towarzyszyć objawy somatyczne.
Jak nie dopuścić do takiego stanu?
Dobrze jest zadbać o równowagę między życiem zawodowym i prywatnym. Ważna jest uważność na siebie i własne potrzeby. Dzięki samoobserwacji można wcześniej zareagować lub dostrzec wysyłane przez ciało sygnały. Warto zadbać o dobre relacje, nie tylko w pracy ale też poza nią. Pielęgnować więź z najbliższymi, mieć grono przyjaciół, z którymi można spędzić czas po pracy. Osoby, które realizują swoje pasje rzadziej wypalają się zawodowo. Ważne aby zwiększyć swoje zasoby i umiejętności reagowania w trudnych sytuacjach. Zmienić swoje podejście do obowiązków na bardziej realistyczne, czasami odpuścić. Gdy w miejscu pracy jest przemocowy klimat, mało wspierający zespół, mobbing, zła organizacja na którą nie mamy wpływu to najlepiej zmienić pracę. Ale też warto zadać sobie pytanie, jaki my mamy w tym swój udział, dlaczego akurat nas dotknęło wypalenie zawodowe, jakie są nasze uwarunkowania wewnętrzne – bo może się okazać, że po zmianie pracy niewiele się zmieni i ponownie znajdziemy się w tym samym miejscu. W procesie zmiany utrwalonych schematów myślowych, niefunkcjonalnych przekonań na własny temat, w nieumiejętnym radzeniu sobie z sytuacjami kryzysowymi pomocny może być psycholog albo psychoterapeuta. Szybka reakcja i skorzystanie z profesjonalnej pomocy stanowią ważny element skutecznego powrotu do równowagi.
